Europese voedingskmo’s op weg naar duurzaamheid: het FISSH partnerschap rondt haar eerste thematische hoofdstuk af – en wat voor één! Gedurende twee semesters hebben de partners van dit Interreg Europe project de krachten gebundeld rond één thema: duurzame businessstrategieën en nieuwe duurzame businessmodellen voor voedingskmo’s.
Het eerste thema van het FISSH-project richt zich op het versterken van de duurzaamheidstransitie in de voedingsindustrie in heel Europa. Het benadrukt de noodzaak om kleine en middelgrote ondernemingen te voorzien van de tools, kennis en strategieën die nodig zijn om de ecologische, sociale en economische uitdagingen waarmee de sector wordt geconfronteerd, het hoofd te bieden.
Het TFA1-werk consolideert bevindingen uit vijf partnerregio’s: Oost-Vlaanderen (België), Centraal-Macedonië (Griekenland), Zuid-Ostrobothnië, (Finland), Kujawsko-Pomorskie (Polen) en de regio Coimbra (Portugal). Ondanks verschillen in geografie en context, delen kmo’s in de voedingsindustrie in deze regio’s gemeenschappelijke problemen: beperkte middelen, gebrek aan duidelijkheid in de regelgeving, moeilijke toegang tot financiering en onvoldoende kennis van duurzame technologieën.
Desalniettemin laat het onderzoek in de partnerregio’s ook een groeiende betrokkenheid zien bij kmo’s om over te schakelen op duurzaamheid, gemotiveerd door toekomstbestendigheid, merkwaarde en toenemende consumentenverwachtingen. Door de ontwikkelingsbehoeften en regionale hiaten te identificeren, biedt TFA1 een stappenplan voor beleidsinterventies en bedrijfsondersteuningssystemen die gericht zijn op het bevorderen van innovatie, veerkracht en concurrentievermogen in voedselwaardeketens.
Binnen dit thema zijn er verschillende acties uitgevoerd:
- De partners maakten een transnationale studiereis naar Oost-Vlaanderen, België, waar ze zowel beleidsmakers, onderzoekers als ondernemers rond dit thema aan het werk zagen.
- Verschillende good practices, van over heel Europa, werden geïdentificeerd ter inspiratie voor de andere projectpartners en voor andere Europese beleidsmakers.
- Er werd een “State of the art report (SAR)” geschreven, met de sterktes, zwaktes, valkuilen en opportuniteiten per deelnemende regio.
- Elke partner nodigde haar stakeholders uit om ook lokale stemmen te horen in dit project.
- We kijken vooruit naar de partnermeeting in Finland.
Transnationale studiereis in Oost-Vlaanderen
Tijdens dit bezoek werd duidelijk hoe strategisch denken en praktische oplossingen de duurzaamheid van productie, logistiek, verpakking en bedrijfscultuur kunnen bevorderen, zelfs in kleine bedrijven.
Een volledige recap van de tweedaagse kan je hier terugvinden.
Good Practices binnen het eerste thematische hoofstuk
Vanuit de good practices bibliotheek van het FISSH project stellen we graag enkele inspirerende voorbeelden voor:
- Route van lokale voedselmarkten in Coimbra – een regionaal promotiekanaal voor lokale voedselmarkten en -beurzen over 19 gemeenten.
- The Rapid Scaling Tool – een duurzaamheidstool waarbij agri-food innovaties gescand kunnen worden volgens de SDG’s.
- Gent en Garde – Duurzame voedselstrategie in Gent – een stedelijk beleid dat de duurzaamheid van lokale voedselsystemen in de hand werkt.
- Innovaties binnen de groene economie (VITALI) – een publiek-private samenwerking die de groene innovaties in Zuid-Ostrobothnië (Finland) stimuleert.
- YDIRE: sterkere korte ketens door digitalisering – een systeem dat korte toeleveringsketens versterkt door samenwerking en digitale tools.
- Innovatiemakelaar in Polen – een makelaarsmodel dat boeren, onderzoekers, ondernemers en coaches verbindt om innovatie in de landbouw te bewerkstelligen.
- Innovatief samenwerkingsmodel tussen landbouwproducenten in de korteketen – een platform waar consumenten direct van bij de boer kunnen kopen.
Elke good practice bevat details over de implementatie, impact, financieringsmechanismen en overdrachtsmogelijkheden, waardoor ze waardevolle bronnen vormen voor beleidsmakers, bedrijfsondersteunende organisaties en kmo’s die vergelijkbare modellen willen implementeren.
Bekijk de volledige profielen en bronnen van deze praktijken hier.
Het gemeenschappelijke rapport van de SAR’s: uitdagingen en toekomstperspectieven
Het gezamenlijke rapport over TFA1 biedt een uitgebreide analyse van de stand van zaken op het gebied van duurzame bedrijfsstrategieën binnen regionale kmo’s in de voedingssector. Enkele van de belangrijkste bevindingen:
• Veel kmo’s hebben nog steeds moeite om toegang te krijgen tot duidelijke richtlijnen over duurzaamheidsnormen en -prikkels.
• Er is een aanzienlijke technologische en digitale kloof, met name onder micro-ondernemingen.
• Milieumaatregelen zijn vaak beperkt in omvang vanwege tekorten aan financiering of kennis.
• Sociale duurzaamheid krijgt steeds meer erkenning, maar mist strategische integratie.
• Er bestaan mogelijkheden voor bijscholing, maar deze worden onvoldoende benut vanwege tijdsdruk of een gebrek aan relevantie.
Het rapport beveelt ook concrete acties aan, zoals het vereenvoudigen van de toegang tot financiering, het verbeteren van de beleidsimplementatie, het uitbreiden van trainingen die zijn afgestemd op de behoeften van kmo’s en het ontwikkelen van betere regionale datasystemen om de voortgang te monitoren. Omdat bedrijven steeds meer onder druk staat om te voldoen aan de duurzaamheidseisen van consumenten, regelgevers en de markt, benadrukt het rapport dat ondersteuningsmechanismen flexibel, doelgericht en praktisch moeten zijn om succesvol te zijn.
Het volledige gezamenlijke rapport is online beschikbaar.
Regionale stakeholdermeetings
Hoewel internationale evenementen en rapporten een strategisch overzicht bieden, ligt de ware kracht van het FISSH-project in de regionale verbindingen. Begin 2025 heeft elke projectpartner actief samengewerkt met lokale stakeholders – door kmo’s, beleidsmakers, onderzoekers, ondersteunende instanties en het maatschappelijk middenveld samen te brengen om te bespreken hoe duurzaamheid kan worden vertaald in concrete acties voor de voedingssector.
Van Polen tot Portugal, en van Griekenland tot Finland, zijn deze regionale bijeenkomsten met stakeholders essentiële plekken geworden voor wederzijds leren, het opbouwen van vertrouwen en het afstemmen van de lokale realiteit op de bredere doelen van het project onder TFA1.
Hoogtepunten zijn onder andere:
• In Kujawsko-Pomorskie (Polen) onderzochten stakeholders de belemmeringen waarmee kmo’s te maken krijgen bij het verkrijgen van steun voor duurzame innovatie en bespraken ze manieren om de intersectorale samenwerking te verbeteren.
• In Centraal-Macedonië (Griekenland) richtten de bijeenkomsten zich op hoe EU- en nationale financieringsprogramma’s kleine agrovoedingsbedrijven beter kunnen helpen bij het navigeren door duurzaamheidsregelgeving.
• In Oost-Vlaanderen (België) concentreerden de dialogen zich op het versterken van de link tussen ecologische praktijken en economische veerkracht.
• In Zuid-Ostrobothnië (Finland) lag de nadruk op strategische coaching en digitale tools om bedrijven binnen de voedselwaardeketen te versterken.
• In de regio Coimbra (Portugal) droegen stakeholders bij aan discussies over lokale productvalorisatie, klimaatvriendelijke voedselsystemen en duurzame plattelandsontwikkeling.
Deze uitwisselingen doen meer dan alleen regionale actieplannen informeren — ze creëren regionaal eigenaarschap van de duurzaamheidstransitie. De inzichten van elke partner dragen bij aan de gezamenlijke FISSH-routekaart en zorgen ervoor dat lokale stemmen vormgeven aan de vooruitgang van kmo’s in de voedselsector.
Vooruitblik
Het FISSH partnerschap vervolgt haar interregionale kennisuitwisseling. Het volgende internationale evenement staat gepland voor september 2025 en gaat door in Zuid-Ostrobothnië, Finland. Het bezoek zal draaien rond duurzame productie en de productwaardeketen van voedingskmo’s, waarbij partners de mogelijkheid zullen krijgen om hun kennis van duurzaamheid in de volledige levenscyclus van voedselproducten bij te schaven. De studiereis valt samen met een deelname aan het internationaal gerenommeerde evenement Food Days in Seinäjoki. Dit evenement biedt een dynamisch leerplatform op te netwerken en innovatieve oplossingen binnen de voedingsindustrie te ontdekken.
Meer weten?
De volledige analyse rond het eerste thematische hoofdstuk van FISSH zal beschikbaar zijn in de “State of the art report”, waarin de huidigde trends rond duurzame businessstrategieën in de voedingssector van vijf Europese regio’s beschreven staat.
Lees het rapport hier: FISSH | Joint report TFA 1 | Interreg Europe
