Hoe kunnen regio’s duurzame voedselsystemen versterken en tegelijkertijd kleine en middelgrote voedingsbedrijven helpen om te innoveren, contact te leggen met consumenten en waarde te creëren uit lokale hulpbronnen? Deze vragen stonden centraal tijdens het recentste FISSH-evenement dat op 23–24 september 2026 plaatsvond in de regio Coimbra, Portugal.
Het tweedaagse evenement, georganiseerd door de Região Metropolitana de Coimbra, bracht FISSH-partners en belanghebbenden bijeen voor een combinatie van presentaties over regionale praktijken, veldbezoeken, uitwisseling van ervaringen en discussies over duurzame voeding, consumentenbetrokkenheid, ondernemerschap en innovatie.
Het programma bood de gelegenheid om te ontdekken hoe verschillende initiatieven in de regio lokale voedingsproducten en bedrijven ondersteunen, terwijl FISSH-partners tegelijkertijd hun eigen ervaringen konden delen en konden nadenken over hoe oplossingen kunnen worden aangepast aan andere regionale contexten.
Waarde creëren rond lokaal voedsel en territoriale identiteit
De eerste dag stond in het teken van de rol van voedsel, gastronomie en lokale producten in regionale ontwikkeling.
De Região Metropolitana de Coimbra presenteerde haar strategische aanpak op het gebied van voedsel, gastronomie, lokale producten en territoriale identiteit, waarbij de verbanden tussen voedselsystemen, lokale economische ontwikkeling en consumentenbetrokkenheid werden benadrukt.
Er werd bijzondere aandacht besteed aan de PROVERE-initiatieven voor wijn en kaas, gepresenteerd door InovCluster. Deze initiatieven brengen regionale actoren samen om de positie van twee belangrijke sectoren voor lokale producten te versterken en hun zichtbaarheid en marktwaarde te vergroten.
Het PROVERE-kaasinitiatief richt zich op de valorisatie van de kaassector in Centraal-Portugal, met bijzondere aandacht voor kwaliteit en gecertificeerde regionale producten. Samenwerking tussen producenten en regionale organisaties draagt bij aan het versterken van de identiteit van de producten, het verbeteren van hun zichtbaarheid en het creëren van sterkere banden tussen lokale productie, consumenten en het gebied.
Het PROVERE-wijninitiatief hanteert een vergelijkbare territoriale aanpak voor de wijnsector. Het bevordert de samenwerking tussen producenten en andere regionale belanghebbenden, waarbij productpromotie wordt gecombineerd met territoriale merkopbouw, toerisme en communicatie over duurzaamheid. Wijn wordt niet alleen beschouwd als een landbouwproduct, maar ook als een belangrijk onderdeel van de regionale identiteit en als een troef om bezoekers aan te trekken en consumenten te betrekken.
Samen vormden de twee initiatieven een praktisch voorbeeld van hoe collectieve actie kleine producenten kan helpen de zichtbaarheid en waarde van lokale producten te vergroten, in plaats van uitsluitend te vertrouwen op individuele bedrijven om zichzelf te promoten.
Onderzoek, innovatie en de agrovoedingssector met elkaar verbinden
Het programma ging vervolgens verder naar de Escola Superior Agrária de Coimbra (ESAC) en INOPOL, waar de deelnemers de rol van onderwijs, toegepast onderzoek en innovatie bij de ondersteuning van de agrovoedingssector verkenden.
Het bezoek liet zien hoe onderzoek en kennis kunnen worden gekoppeld aan de praktische behoeften van bedrijven en de bredere regionale economie. De faciliteiten en projecten die tijdens het bezoek werden gepresenteerd, illustreerden de rol van ESAC en INOPOL op het gebied van toegepast onderzoek, innovatie en kennisoverdracht.
Voor de FISSH-partners was dit met name relevant in de context van de ondersteuning van kmo’s: innovatie kan niet alleen betrekking hebben op de ontwikkeling van volledig nieuwe producten, maar ook op het verbeteren van processen, het testen van nieuwe technologieën, het efficiënter gebruik van hulpbronnen en het vinden van nieuwe manieren om in te spelen op de behoeften van consumenten en het milieu.
’s Middags stond het FISSH-project zelf weer centraal. De partnerregio’s presenteerden hun TFA3-best practices en deelden hun aanpak op het gebied van duurzame voedselmarketing en consumentenbetrokkenheid. Dankzij deze uitwisseling konden de partners verschillende regionale oplossingen met elkaar vergelijken en bespreken welke elementen mogelijk elders kunnen worden overgenomen of aangepast.
De sessie werd gevolgd door een presentatie van de TFA3-rapporten over de stand van zaken en de resultaten van de vragenlijst, die een breder beeld gaven van duurzame voedselmarketing en de perspectieven van de consument. De discussie richtte zich op de verwachtingen van consumenten, communicatie, vertrouwen en de uitdaging om duurzaamheid te vertalen naar een boodschap die betekenisvol is voor de markt.
Ondersteuning van ondernemers en nieuwe voedselbedrijven
De tweede dag stond in het teken van ondernemerschap, innovatie en praktische oplossingen voor de agrovoedingssector.
Bij HIESE – Habitat de Inovação Empresarial nos Setores Estratégicos in Penela verkenden de deelnemers een innovatie-ecosysteem dat is ontworpen om ondernemerschap en nieuwe bedrijfsinitiatieven in landelijke en strategische sectoren te ondersteunen.
HIESE brengt verschillende vormen van ondersteuning voor ondernemers samen, waaronder toegang tot kennis, innovatieondersteuning, bedrijfsontwikkeling en contacten met andere actoren. De focus op landbouw en de agrovoedingssector was bijzonder relevant voor FISSH en toonde aan hoe regionale ecosystemen kleine bedrijven kunnen helpen ideeën te ontwikkelen en deze om te zetten in marktkansen.
Het Cultivar-project werd ook gepresenteerd als onderdeel van de HIESE-ervaring, waarmee de rol van innovatie en ondersteuning van ondernemerschap in plattelandsgebieden werd geïllustreerd.
Vervolgens maakten de deelnemers kennis met drie bedrijven die worden ondersteund door het HIESE-ecosysteem: BIO4EST, Science 351 en About Aqua Food.
Hun presentaties boden concrete voorbeelden van hoe innovatieve bedrijven kunnen inspelen op uitdagingen op het gebied van milieu en markt.
BIO4EST werkt op het snijvlak van ondernemerschap en milieuherstel en ontwikkelt projecten die gericht zijn op het herstel van aangetaste grond en tegelijkertijd ecologische en economische waarde creëren. De aanpak omvat koolstofafvang, biodiversiteit en natuurgebaseerde oplossingen, waarmee wordt aangetoond hoe milieu-uitdagingen onderdeel kunnen worden van nieuwe bedrijfsmodellen.
Science 351 presenteerde een innovatie- en R&D-aanpak die bedrijven ondersteunt vanaf de ontwikkeling van een idee via onderzoek en prototyping tot de ontwikkeling van marktgerichte oplossingen. Hun werk omvat toepassingen op gebieden zoals de agrovoedingssector, duurzame verpakkingen, materialen en de circulaire economie, waarmee wordt aangetoond hoe wetenschappelijke kennis kan worden vertaald naar producten en diensten die een antwoord bieden op duurzaamheidsuitdagingen.
About Aqua Food presenteerde een voorbeeld van wetenschappelijk onderbouwd ondernemerschap in de voedingssector. Het bedrijf werkt met microalgen, waaronder spirulina, ontwikkelt duurzame voedseloplossingen en onderzoekt de valorisatie van natuurlijke hulpbronnen. Hun ervaring laat zien hoe onderzoek, innovatie en ondernemerschap kunnen samenkomen om nieuwe producten te creëren en tegelijkertijd uitdagingen op het gebied van milieu en duurzaamheid aan te pakken.
De drie voorbeelden leidden ook tot een discussie onder de FISSH-partners over de soort ondersteuning die kleine en innovatieve voedingsbedrijven nodig hebben – van toegang tot kennis en onderzoeksinfrastructuur tot mentoring, netwerken en hulp bij het betreden van de markt.
Innovatie testen in de wijngaard
Het laatste deel van het leer-evenement bracht de deelnemers naar Cantanhede, waar ze kennis maakten met een experimenteel project dat het gebruik van UV-straling onderzoekt ter bestrijding van valse en echte meeldauw in wijngaarden in de regio Bairrada.
Het project onderzoekt of UV-behandeling een alternatief middel kan bieden voor de bestrijding van schimmelziekten in wijngaarden en kan bijdragen aan duurzamere productiemethoden. Als experimenteel initiatief illustreert het het belang van het testen en valideren van nieuwe oplossingen voordat deze in aanmerking komen voor bredere toepassing.
Het bezoek bracht onderzoek en innovatie rechtstreeks in verband met een praktische uitdaging waarmee landbouwproducenten worden geconfronteerd. Het toonde ook aan hoe samenwerking tussen gemeenten, onderzoekers en bedrijven kansen kan creëren om nieuwe benaderingen te testen binnen een specifieke territoriale context.
Leren over de regio’s heen
Gedurende de twee dagen werden de Portugese voorbeelden aangevuld met de ervaringen van de FISSH-partnerregio’s.
Het Coimbra Learning Event bood de gelegenheid om duurzaamheid vanuit verschillende perspectieven te bekijken – van de promotie van lokale en gecertificeerde producten, via territoriale branding en consumentenbetrokkenheid, tot onderzoek, ondernemerschap en nieuwe landbouwtechnologieën.
De verschillende voorbeelden toonden ook aan dat er niet één enkel model bestaat voor het ondersteunen van duurzame kmo’s in de voedingssector. Regionale strategieën, samenwerking tussen producenten, onderzoeksinstellingen, overheden en bedrijven, ecosystemen voor ondernemerschap en toegang tot innovatie kunnen allemaal een rol spelen bij het creëren van een omgeving waarin kleine voedingsbedrijven zich kunnen ontwikkelen en kunnen inspelen op veranderende markt- en milieuomstandigheden.
Voor het FISSH-partnerschap lag de waarde van het bezoek dan ook niet alleen in het ontdekken van Portugese initiatieven, maar ook in het bespreken van de manier waarop deze benaderingen aansluiten bij uitdagingen in andere Europese regio’s.
De bijeenkomst in Coimbra was een nieuwe belangrijke stap in het interregionale leerproces van FISSH, waarbij de samenwerking tussen de partnerregio’s werd versterkt en nieuwe ideeën werden aangereikt om de ondersteuning van duurzame en concurrerende kmo’s in de voedingssector te verbeteren.
Door lokale producten, territoriale identiteit, onderzoek, ondernemerschap en innovatie samen te brengen, toonde het evenement aan hoe verschillende onderdelen van een regionaal voedselecosysteem kunnen samenwerken om kansen te creëren voor zowel bedrijven als communities.
